'Mae gen i'r M4 yn fy ngardd gefn, a dwi wrth fy modd yma'

Dadansoddiad Diwylliannol

O safbwynt Cyfraith Hywel, mae’r erthygl yn dogfennu sut y gwnaeth gosod traffordd yr M4 dros Bort Talbot ym 1966 amharu ar gymuned sefydlog, gyda chartrefi, capeli ac ysgolion yn cael eu dymchwel a stryd o dai teras wedi’i haneru er gwaethaf deiseb gan drigolion. Mae addasiad y gymuned—trigolion fel Narelle Cowan yn defnyddio pileri traffordd fel cynhalwyr llinell ddillad, Aimee Lipley yn dwyn i gof lloches plentyndod o dan y bont, a Sally Roberts-Jones yn adleoli i ddysgu Cymraeg—yn adlewyrchu cydnerthedd arferol ac ymdeimlad o le sydd wedi’i wreiddio yn y gymuned sy’n nodweddiadol o fywyd dinesig Cymru, lle mae cyfanrwydd y gymdogaeth a bywyd a rennir y dref (y capeli, y terasau), y seilwaith trafnidiaeth yn mynd yn ei flaen gymaint ag y bo modd yn yr isadeiledd, y terasau, y terasau, y seilwaith trafnidiaeth, yr ysgolion, y terasau, y terasau, y seilwaith trafnidiaeth. Gellir darllen y penderfyniad diweddarach i ostwng terfynau cyflymder mewn ymateb i achosion o dorri llygredd aer fel cydnabyddiaeth hwyr, o fewn llywodraethu modern Cymru, bod yn rhaid i lesiant cymunedau presennol gyfyngu ar ddewisiadau seilwaith mawr. O dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, mae’r erthygl yn dangos methiant hanesyddol ac adferiad rhannol. Mae’r gwaith adeiladu gwreiddiol yn enghraifft o ddiffyg meddwl ac ataliaeth hirdymor, gyda’r draffordd yn cyfrannu at ddegawdau o lefelau llygredd aer anghyfreithlon a dinistrio asedau cymunedol na all cenedlaethau’r dyfodol eu hadfer; mae gostyngiad cyflymder 2018 yn dangos dull mwy integredig, ataliol. Mae’r saith nod llesiant yn cael eu hymgysylltu’n anwastad: roedd y nod ‘cymunedau cydlynol’ yn amlwg wedi’i danseilio gan rannu Port Talbot, a dim ond yn ddiweddar yr aethpwyd i’r afael â’r nod ‘iachach’ drwy leihau llygredd; mae nodau 'llewyrchus' a 'chydnerth' yn gysylltiedig â manteision economaidd teithio cyflymach rhwng Abertawe a Chaerdydd yn erbyn costau cymdeithasol y dref. Cyffyrddir â’r nod ‘iaith Gymraeg a diwylliant’ trwy benderfyniad Sally Roberts-Jones i ddysgu Cymraeg ar ôl symud i’r dref, gan ddangos sut mae patrymau mudo yn croestorri â dyhead diwylliannol.