Mynnu 'tryloywder' gan gwmni bysiau sy'n wynebu 'argyfwng' ariannol

Dadansoddiad Diwylliannol

Mae’r erthygl hon yn ymwneud yn uniongyrchol â fframwaith Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, yn enwedig drwy ei groesffordd ag egwyddorion atebolrwydd a stiwardiaeth ar y cyd Cyfraith Hywel. Mae grant Llywodraeth Cymru sy’n fwy na £7.3m ochr yn ochr â cholledion a adroddwyd o tua £2.3m yn dangos y tensiwn rhwng cynaliadwyedd ariannol tymor byr a chadernid trafnidiaeth gyhoeddus hirdymor—un o bryderon craidd y nodau llesiant ‘llewyrchus’ a ‘chydnerth’. Mae’r penderfyniad i werthu depo strategol i Trafnidiaeth Cymru wrth drosglwyddo i fodel masnachfreinio yn adlewyrchu’r ffyrdd ‘hirdymor’ ac ‘atal’ o weithio, gan geisio sicrhau seilwaith cyn i amodau’r farchnad waethygu, er bod galwad cynghorwyr y gwrthbleidiau am dryloywder yn siarad â’r ffordd ‘cynnwys’ o weithio sy’n cael ei phrofi. O safbwynt Cyfraith Hywel, mae’r sefyllfa’n codi cwestiynau am ddyletswydd cyrff cyhoeddus i gynnal cyfathrebu gonest â dinasyddion a’r cyfrifoldeb a rennir dros asedau cymunedol, wrth i gwmni sy’n eiddo i’r cyngor wynebu craffu ariannol tra’n darparu gwasanaeth cyhoeddus hanfodol. Mae ailstrwythuro’r bwrdd a’r trafodiad depo strategol yn dangos ymdrechion i ‘gydweithio’ ar draws cyrff cyhoeddus—Cyngor Dinas Casnewydd, Trafnidiaeth Cymru, a Llywodraeth Cymru—ond eto mae absenoldeb datgeliad ariannol llawn a’r ddibyniaeth ar gymhorthdal ​​sylweddol gan y llywodraeth yn amlygu heriau parhaus ynghylch ‘integreiddio’ polisi a chyfrifoldeb cyllidol. Mae’r dirywiad mewn teithwyr o’r oes bandemig, y ddibyniaeth ar yrwyr asiantaeth, a’r newid mewn cynlluniau cymorth Covid yn datgelu sut mae siociau allanol yn amlygu breuder strwythurol mewn gwasanaethau cyhoeddus lleol. Mae ymbellhau gofalus Llywodraeth Cymru—sy’n disgrifio cyllid Trafnidiaeth Casnewydd fel ‘mater iddyn nhw a’u cyfranddaliwr’—yn dangos y perthnasoedd atebolrwydd cymhleth rhwng awdurdodau datganoledig a mentrau sy’n eiddo i gynghorau. Mae’r symudiad tuag at fasnachfreinio bysiau, lle byddai’r cyfrifoldeb am gynllunio gwasanaethau yn trosglwyddo i Trafnidiaeth Cymru, yn ad-drefnu systemig a allai, o’i weithredu gyda chyfranogiad priodol a thryloywder, alinio â sawl nod llesiant, er bod yr anhryloywder presennol yn tanseilio hyder y cyhoedd yn y broses bontio.